صفحه اصلی سوالات حقوقی پیام های کاربران امور موکلین برنامه هفتگی
وكالت آن لاين ( آنلاين ) | وکیل | سایت وکیل | وکالت | سایت وکالت | وب سایت وکیل | وکیل دادگستری | وکیل با سابقه |دفتر وکالت | مشاوره حقوقی | مشاوره آنلاین حقوقی | مشاوره تلفنی با وکیل | مشاوره تلفنی حقوقی | مشاوره با وکیل | قبول کلیه دعاوی حقوی | بانک قوانین ایران | فروشگاه کتاب نرم افزار حقوقی  
 
 
وزارت دادگستری
قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران
کانون وکلای دادگستری مرکز
جملات مفید حقوقی
آیا می‌دانید؟ افراد می‌توانند از کانون وکلای دادگستری و یا دادگاه رسیدگی کننده به پرونده، درخواست تعیین وکیل مجانی نمایند؟
آدرس دفتر وکالت

تهران - خیابان شهید ایت الله مدنی - خیابان پارک فدک- کوچه شهید دشتی- پلاک 4 واحد 2

شماره های تماس :
09126850518
77697072-021

اسکودا
اتحادیه سراسری کانون های وکلای دادگستری ایران اسکودا
کانون وکلای منطقه اصفهان
کانون وکلای دادگستری منطقه اصفهان
کانون وکلای آذربایجان غربی
کانون وکلای دادگستری آذربایجان غربی
کانون وکلای آذربایجان شرقی
کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی
کانون وکلای کرمانشاه و ایلام
کانون وکلای دادگستری کرمانشاه و ایلام
کانون وکلای گلستان
کانون وکلای دادگستری گلستان
کانون وکلای قم
کانون وکلای دادگستری قم
کانون وکلای همدان
کانون وکلای دادگستری همدان
کانون وکلای خوزستان
کانون وکلای دادگستری خوزستان
کانون وکلای بوشهر
کانون وکلای دادگستری بوشهر
کانون وکلای مازندران
کانون وکلای دادگستری مازندران
کنگره ملی وکلا
کنگره ملی وکلا
دیوان عالی کشور
دیوان عالی کشور
مجلس شورای اسلامی
مجلس شورای اسلامی
روزنامه رسمی
روزنامه رسمی
دادستانی کل کشور
دادستانی کل کشور
کانون وکلای بین الملل
کانون وکلای بین الملل
 
 
 
نقدی بر محرومیت زوجه در ارث از زمین-ماده946
تاریخ انتشار : 03-07-1390

نقدی بر محرومیت زوجه در ارث از زمین-ماده946

همانگونه که دراین ماده آمده است: زوجه از میراث در زمین محروم می باشد.اما اگر در کتب فقهی موجود سیری گذرا داشته باشیم ، به سادگی ملاحظه می کنیم که نظریه فوق تنها یکی از دیدگاهها بوده وهمانگونه که درآینده بیان خواهیم داشت فقهاء زیادی از دیر باز این نظریه را رد نموده اند که ما به نقد وبررسی این دیدگاهها خواهیم پرداخت.

ماپس از بیان روایات موافق و مخالف ودید گاه های فقهایی که در دو گروه موافقین و مخالفین قرار گرفته بودند , مطالب ذیل را به عنوان نتیجه بیان کردیم: اینکه زوجه از ارث در زمین بطور مطلق محروم باشد, دیدگاهی است که نمی توان به سادگی آن راپذیرفت بلکه به نظر می رسد با در نظر گرفتن مجموع أدله مناسبتر است که بگوییم:

ما در اصل بردن میراث از سوی زوجه به اطلاق آیه عمل می کنیم وبا توجه به اینکه 17 روایت در تخصیص آیه وارد شده است, به این اخبار توجه می کنیم. از آنجا که این اخبار بنا به اعتراف بسیاری از موافقین , صلاحیت تخصیص آیه را ندارند. بنا براین اصل ارث از زمین ثابت است.حال باتوجه به اینکه مجموع این اخبار را نمی توان نادیده گرفت,یک بار به جمع این 17 روایت با آیه می پردازیم وبار دیگر به جمع با آن دو روایت.اولاّ:درجمع با آیه نظریه سید مرتضی متین است که فرمودند: ارث از قیمت زمین طریق جمع میان آیه واین اخبار است.که نظریه سید مورد قبول بسیاری ازجمله علامه وغیره قرار گرفته است.

ثانیاّ:درجمع میان این 17 خبر وآن دو روایت نیز به جمع مشهور توجه می کنیم :که زوج در صورتی که دارای فرزند باشد , از زمین ارث می برد.
بنابراین:
(درصورتی که زوجه, فرزندی ازشوهر خود داشته باشد, علاوه بر قیمت منقولات, از قیمت زمین نیز براساس سهام مفروض (یک هشتم) ارث می برد)

طرح بحث:

بسم الله الرحمان الرحیم

« این موضوع از مشکلات فن فقه است پس خداوند ما را در تحقیق حال یاری کند» «مقدس اردبیلی»
به نام آنکه شرایع اسلام را راهی به سوی حدایق خویش قرار داد .

ارث در لغت از ماده ورث وبه معنی بقاست و وارث از صفات خداوند در قرآن کریم است(سوره حجر آیه 23 )این واژه اصطلاحی فقهی وحقوقی است که به معنی انتقال دارایی وحقوق(میراث) شخص در گذشته (مورث) به شخص زنده(وارث) است که با رعایت شروط وموازینی خاص انجام می پذیرد.
آنچه که میان فقهاء در اعصار کنونی از فتاوای مشهور محسوب می شود،این است که زوجه نه از عین زمین ارث می برد ونه از قیمت آن، نویسندگان قانون مدنی نیز در هنگام تدوین, بر این نظریه توجه نموده و در ماده 946چنین مرقوم داشتند:

زوج از تمام اموال زوجه ارث می برد ولیکن زوجه از اموال ذیل :1- از اموال منقوله از هر قبیل که باشد 2- از ابنیه و اشجار.(بناءها و درختان)
همانگونه که دراین ماده آمده است: زوجه ازمیراث در زمین محروم می باشد.اما اگر در کتب فقهی موجود سیری گذرا داشته باشیم ، به سادگی ملاحظه می کنیم که نظریه فوق تنها یکی از دیدگاهها بوده وهمانگونه که درآینده بیان خواهیم داشت فقهاء زیادی از دیر باز این نظریه را رد نموده اند که ما به نقد وبررسی این دیدگاهها خواهیم پرداخت.

البته مناسب است این نکته را متذکر شوم از آنجا که بقول سیدمرتضی این مسأله از متفردات امامیه می باشد واهل سنت بر اساس اطلاق آیه(ولهن الثمن مما ترکتم ان لم یکن لکم ولد)(قرآن کریم, سوره نساء,آیه 11 )به زوجه یک هشتم کل اموال زوج را پرداخت نموده وهیچگونه تخصیص یا تقییدی را به این آیه متوجه نمی کنند.
وبر این اساس ما مشاهده می کنیم که اهل سنت راجع به این موضوع اصلا بحث نکرده ومانیز از آنها چیزی نیافتیم.ما قبل از ورود به بحث اصلی , به اختصار از میراث زن در تاریخ نکاتی را بیان میکنیم.

1- میراث زن در تاریخ

در ایران باستان دو عنوان برای زنان مطرح بوده است: زن ممتاز وچاکر زن , زنان ممتاز
وپسرانش به یک میزان ارث می بردند ولی چاکر زن وفرزندانش حق ارث نداشتند.
در یونان باستان میراث خانواده به بزرگترین پسر می رسید ودیگران عموما از ارث محروم بوده اند. رومیها خانواده راواحدی مستقل می دانستندو سرپرست خانواده مالک مطلق اموال بودوهنگامی که پدر میمرد یکی از پسران یا برادران او که می توانست خانواده را سرپرستی کند , تمام اموال را تحت اختیار خود قرار می داد. (جمعی از محققین .دایره المعارف بزرگ اسلامی .1379ج7 ص 450)

درشریعت یهود اصل کلی مبتنی بر محرومیت زنان به ویژه زوجه از ارث است و در تورات آمده است :
تا وقتی که فرزند پسر وجود داشته باشد , دختر ارث نمی برد و چنانکه برای متوفی پسری نباشد, ارث او به دخترانش می رسد.( تورات سفر اعداد8:27-به نقل از دایره المعارف بزرگ اسلامی ج7 ص 450)

در میان عرب پیش از اسلام سه گونه نسبت موجب ارث بود :1- قرابت نسبی 2- فرزند خواندگی 3- ولاء.
وهر قرابتی نیز موجب ارث نمی شد بلکه مرد بودن , بلوغ, قدرت دفاع, وحمل سلاح ازشروط آن بود.
با ظهور شریعت اسلام ونزول قرآن ,شیوه محروم کردن زنان از ارث , مانند بسیاری ازآداب جاهلی باطل شناخته شد و ضمن تثبیت ارث برای زنان قاعده دوبرابر بودن سهم مردان نسبت به زنان مطرح گردید.

(2) ادله مخالفین میراث زوجه اززمین

یکی از مخالفین میراث زوجه اززمین ابن ادریس می باشد او در بیان نظریه خویش عنوان می کند:
درصورتی که ما وظاهر قرآن باشیم ودلایل دیگررا در نظر نگیریم به زوجه از تمام اموال ماترک ارث می دادیم واگر هم از این اعطاء کل عدول نمودیم , بخاطر اجماع وتواتر اخبار است ولذا می گوییم زوجه از خاک ارث نمی برد. واز قیمت آن نیز بهره ای نخواهد برد بلکه به منقولات واعیان توجه کرده وقیمت آن را به زوجه پرداخت می نماییم. وهمچنین اینکه می گویند : زوجه در صورتی که دارای فرزند باشد , از تمام ما ترک به او پرداخت می شود , این اختیار ابن بابویه است که دلیل او خبر واحدی می باشد که برای ما علم وعملی را ایجاب نمی کند.( ابن ادریس حلی .1410هجری ج3 ص258)

در دیدگاههای ابن ادریس دو نکته قابل توجه است:
الف: ایشان ادعای اجماع می کنند که زوجه از زمین ارث نمی برد , در حالیکه چنین اجماعی مخدوش است زیرا ما در بخش ادله موافقین, به نام و بیان فقهاء بزرگی از متقدمین و متأخرین اشاره خواهیم کرد که آن خود بنوبه خویش می تواند نوعی اجماع برای موافقین میراث باشد .
ب: ابن ادریس در سخنان خود خبر واحد را موجب علم وعمل نمی داند و بر این اساس دیدگاه ابن بابویه را مورد نقد قرار داد , در حالیکه بر اساس یک تحلیل که دراصول فقه تبیین شده است : در صورتی که خبر واحد موثوق الصدور بوده وهمچنین تباین با قرآن نیز نداشته باشد می توان بدان عمل نمود وعمل نکردن براساس خبرواحد دیدگاهی قدیمی است که دیگر طرفداری در میان اصولیین ندارد.

ازجمله مخالفین میراث زوجه صاحب ریاض می باشد, ایشان عنوان میکنند:
شکی نیست که زوجه از عقار چیزی به ارث نمی برد وتنها از قیمت آلات, بناء اعم از چوب وغیره می تواند بهره مند گردد ودلیل ما نصوص مستفیضه ای است که حتی می توان ادعای تواتر احادیث را در این خصوص ابراز نمود. وهمچنین مقتضای اطلاق عبارات فقهاء این است که در حرمان تفاوتی نمی کند که زوجه دارای فرزند باشد یا نه واین نظریه اقوی است. ( الطباطبایی.1412 ج9ص140)

دیگر مخالف میراث زوجه از زمین, فقیه خبیر صاحب جواهر می باشد.ایشان پس از نقل کلام زیبای صاحب دعایم الاسلام که ما نیز بدان می پردازیم ,عنوان نمودند که این سخن غریب از فقه وفقهاء است وسپس در شرح سخن صاحب شرایع «که اگر زوجه دارای فرزند باشد از زمین ارث میبرد» گفتند:
ما دلیل قابل اعتنایی برای این تفصیل مشاهده نکرده ایم بلکه ظاهر اجماعات و روایات , این است که فرق میان زنان دارای فرزند وغیره وجود ندارد.البته در مقطوع( روایتی که سلسلة سند آن قطع شده و پیوسته نباشد) ابن اذینه چنین حکمی آمده است , ولی ما بدلیل اینکه در روایت بودن آن شک داریم, دارای حجیت نبوده وجمع میان این روایت و روایات دیگر جمع بدون شاهد است.(محمد حسن النجفی1367 ج39 ص212 )

فقهاء معاصر عموما براساس نظریه مخالفین به این موضوع نگریسته اند که البته برخی با احتیاط برخورد نموده وبرخی نیز تفصیلهایی داده اند که ما به چهار دیدگاه اشاره میکنیم:
مرحوم طباطبایی درجواب سؤالی گفته اند:( زوجه ، چه ذات ولد نباشد ، چه باشد، از منقولات ارث میبرد عینا واز اراضى محرومه(به او داده نمی شود) است مطلقا ، عینا وقیمتا ، بدون فرق مابین اراضى مساکن وخانات وبساتین(زمین ، خانه ، مغازه، باغ) و غیرها . واز اشجار محرومه است عینا ، نه قیمه ، وهکذا از ابنیه وآلات آن . ومجراى آب ، چه قنات باشد ، چه غیر آن ، در حکم اراضى است .)( السید الیزدی. 1367 ص 140)

امام خمینی نیز چنین عنوان نمودند:
مسألة 5 - یرث الزوج من جمیع ترکه زوجته من منقول وغیره ، وترث الزوجة من المنقولات مطلقا ، ولا ترث من الاراضی مطلقا لاعینا ولا قیمة سواء کانت مشغولة بالزرع والشجر والبناء وغیرها أم لا ، وترث القیمة خاصة من آلات البناء کالجذوع والخشب والطوب ونحوها ، وکذا قیمة الشجر والنخل ( السید الخمینی. 1375 ج 2 ص 397 )
(زوج از تمام ترکه زوجه ارث می برد ولیکن زن تنها از منقولات)

مرحوم آیت الله خویی نیز همین عقیده را دارند:
یرث الزوج من جمیع ما ترکته الزوجة منقولا وغیره أرضا وغیرها وترث الزوجة مما ترکه الزوج من المنقولات والسفن والحیوانات ولا ترث من الارض لا عینا ولا قیمة وترث مما ثبت فیها من بناء وأشجار وآلات وأخشاب ونحو ذلک(السید الخوئی. 1410. ج 2 ص 372 )
(زوج از تمام ترکه زوجه ارث می برد ولیکن زن تنها از منقولات)

فقیه متقی آیت الله گلپایگانی نیز دارای همین فتوی بوده ولیکن در غیر زمین منزل یعنی زمینهای کشاورزی وباغ می فرمایند:
(والاحوط الاولى ان یحصل سایر الورثه رضاها فی غیر ارض الدار – احوط و اولی این است که در غیر زمین منزل ورثه رضایت زوجه را جلب کنند.)( السید الگلپایگانی ص 155)
ایشان در جای دیگر ارث زوجه را از زمینهای غیر از منزل مسکونی ثابت می دانند:(واما ارث زن از قیمت متصرفى اگر مقصود از متصرفى موردى است که شرعا براى متصرف حقى ثابت باشد زن نیز از آن حق ارث میرد) (السید الگلپایگانی .1414 - ج 2 ص349 )

روایات:

ما در خاتمه این قسمت تنها به دو روایت از هفده روایتی که ظاهرا بر منع زوجه از زمیِن دلالت دارند اشاره می کنیم:
(1)زراره عن أبی جعفر ( علیه السلام ) أن المرأة لا ترث مما ترک زوجها من القرى والدور والسلاح والدواب شیئا ، وترث من المال والفرش والثیاب ومتاع البیت مما ترک ، وتقوم النقض والابواب والجذوع والقصب فتعطى حقها منه .(حر عاملی 1414 -ج17 باب 6 ح1 )

زراره از امام باقر (ع) روایت می کند که زوجه از آنچه که زوج به ارث گذاشت از قریه و خانه و سلاح وچهار پایان به ارث نمی برد وتنها از مال و فرش ولباس ومتاع خانه می تواند سهمی به عنوان ارث دریافت کند و نیز مصالح ساختمان , درب هاوچوب قیمت گذاری شده و حق زوجه از قیمت داده می شود .

عن أبان الاحمر قال : لا أعلمه إلا عن میسر بیاع الزطى ، عن أبی عبد الله علیه السلام قال : سألته عن النساء ما لهن من المیراث ؟ قال : لهن قیمة الطوب والبناء والخشب والقصب ، فأما الارض والعقارات فلا میراث لها,قال : قلت : کیف صار ذا ولهذه الثمن ولهذه الربع مسمى ؟ قال : لان المرأة لیس لها نسب ترث به وإنما هی دخیل علیهم إنما صار هذا کذا لئلا تتزوج المرأة فیجئ زوجها أو ولدها من قوم آخرین فیزاحم قوما آخرین فی عقارهم . (حر عاملی -ج17 باب 6 ح3)

میسر بیاع از امام صادق (ع) سوأل نمودند در خصوص زنان که میراث آنها چه مقدار می باشد امام در پاسخ فرمودند: که آنها قیمت مصالح ساختمانی مانند خشت و چوب را دریافت می کنند اما از زمین و عقار میراثی برای آنها نیست .

اصطلاحات:

در روایات اصطلا حاتی بیان شده است که در ذیل بدان می پردازیم:
رباع:جوهری رباع را جمع ربع می داند که عبارت از خانه می باشد. ( جوهری 1407–ج 3 ص 1211 )
صاحب جواهر عنوان می کند که رباع میان لغویین به منزل معروف است. وطن ربع نامیده می شود زیرا شخص در آن تربیع میکند یعنی اطمینان پیدا می کند.(محمد حسن النجفی ج39 ص 213)
ضیاع:درلسان العرب عقاررا به منزل وضیعه معنی کرده است ( ابن منظور – 1405 .ج12 ص231)
و صاحب جواهر نیز عقار را به غیر منزل تعبیر نموده و آن را به نخل و سایر
درختان تفسیر می کند ولیکن از روایات استفاده می نماید که عقار به هر آنچه که دارای اصل باشد مانند خانه و درخت گفته می شود . (محمد حسن النجفی ج39 ص 213)

(3) ادله موافقین میراث زوجه اززمین

یکی ازموافقین میراث شیخ طوسی است که عنوان میکند : این حکم برخی از اصحاب که زوجه از زمین ارث نمی برد در صورتی است که زن از شوهر خویش فرزندی نداشته باشد , که در صورت وجود فرزند حق زن به طور کامل پرداخت می شود. ( شیخ طوسی ص462)
قاضی ابن براج نیز یکی از موافقین میراث بوده وچنین می گوید: در صورتی که زوجه از همسر خویش فرزند داشته باشد , از تمام ماترک ارث می برد- ولم یمنع من شیء منه (القاضی ابن البراج 1406 –ج2ص140)

علامه حلی نیز این دیدگاه را پذیرفته ومی گوید: زوجه در صورتی که فرزند داشته باشد, از تمام ترکه اعم از زمین , مسکن وباغ به ارث می برد. ( علامه حلی- 1412. ج9ص43)
سید مرتضی نیز به نوعی از جمله موافقین محسوب شده و می گوید: یکی از متفردات امامیه این است که زوجه از زمین شوهر خود ارث نمی برد,اما فقهاء از اهل سنت مخالفت نموده وبین زمیِن وغیره فرق نگذاشتند.آنچه که در نفس من قوی جلوه می کند این است که به زوجه قیمت زمین ومانند آن پرداخت می شود.

او درتقویت نظریه خود عنوان می کند :اگر ما به احتساب قیمت بپردازیم, هم به روایات عمل کرده وهم ظاهر کتاب از تخصیص سالم می ماند. ( الانتصار- الشریف المرتضی 1415.ص582)
شهید اول نیز بشرط داشتن فرزند از زوج متوفی برای زن از زمین ارث کامل در نظر می گیرد وشهید ثانی نیز نظر ایشان را مورد تأیید قرار می دهد.( الشهید الثانی 1410–ج8 ص174)
صاحب مستدرک وسایل, سخنی در ذیل احادیث باب مطرح نمودند که ذکر آن مفید است :

این مسأله از مشکلات مسایل میراث است که اختلاف زیادی در مورد آنچه که زوجه از آن محروم می شود وجود دارد که آیا مطلق زوجه از زمین محروم می شود و یا اینکه میان صاحب اولاد وغیره تفاوت وجود دارد.به شهادت مقطوعه ابن اذینه اینکه حرمان مخصوص زوجاتی است که از زوج خود فرزندی نداشته باشند. .( میرزا حسین النوری 1408 ج17ص196)
یکی از موافقین میراث زوجه که نکات زیبایی نیز مطرح نموده است نعمانی در دعایم می باشد وبه دلیل با اهمیت بودن مطالب ایشان ,ما به صورت کامل آن را
ذکر می نماییم که صاحب جواهر نیز به همین دلیل تمام متن اورا ذکر کرده است:

از اهل بیت (ع) مطالب مجملی وارد شده است که ندیدیم کسی آن را تفسیر کند,لذا بر بسیاری از مردم بدان خاطر شبهاتی وارد شده استکه ما مناسب دیدیم معانی این کلمات را واضح نماییم .
از جمله مسایل این است که از امام صادق (ع) وامام باقر(ع) روایت شده است که زنان از زمین ارث نمی برند وتنها از قیمت منقولات به آنها داده می شود. واین از مواردی است که اگر بر اساس ظاهر به آن حکم شود, مخالف کتاب,سنت واجماع می باشد.

در واقع این احادیث تأویل دارندو آن زمینهای مفتوحه عنوه-فتح شده بواسطه جنگ – می باشند.
زیرا این زمینها در ازاء جهاد رزمندگانی که این زمینها را از دست کفار آزاد کرده بودند, به آنها داده می شد وبرای مسلمانها درمقابل کفار و مشرکین تقویت محسوب می گردید.امامان این زمینها را برای مردان در نظر گرفتند تاملکیت مردان بر زمینهای مفتوحه موجب قدرت وشوکت برای رزمندگان شود. (قاضی نعمانی 1383 - ج2ص390)

روایات :

موافقین عموماّّ دو روایت در اثبات دیدگاه خویش بیان می کنند که این دو خبر بعنوان مخصص روایات سابق محسوب می گردد.
حضرت آیت الله العظمی تبریزی در درسهای خارج فقه خود از قول اساتید بزرگ خویش در نجف چون آقای خویی نقل می فرمودند که صاحب وسایل الشیعه دیدگاههای خود نسبت به روایات وفتاوای فقهی خویش را در سر فصل هر باب ذکر نموده است ودر واقع عناوینی که ایشان بیان می فرمایند , همان نظرات ایشان است مانند همین بحث که ایشان عنوان نمودند:
(باب ان الزوج یرث من کل ما ترکت زوجته وکذا جمیع الوراث . وکذا الزوجة التى لها منه ولد. –باب اینکه زوج از تمام ماترک زوجه ارث می برد وهمچنین زوجه ای که دارای فرزند است.)

1 - محمد بن الحسن باسناده عن الحسین بن سعید ، عن فضالة ، عن أبان عن الفضل بن عبد الملک ( وابن أبی یعفور ) ، عن أبی عبد الله ( علیه السلام ) قال :
سألته عن الرجل هل یرث من دار امرأته أو أرضها من التربة شیئا ؟ أو یکون فی ذلک بمنزلة المرأة فلا یرث من ذلک شیئا ؟ فقال : یرثها وترثه من کل شئ ترک وترکت . وحمله أیضا هو والصدوق وغیرهما على ما إذا کان للمرأة ولد لما یأتی (حر عاملی -وسایل الشیعه-باب 7 از ابواب میراث ازواج حدیث1)
ابن ابی یعفور از امام صادق(ع) روایت می کند که از امام سؤال کردم که آیا مرد از اموال همسرش ارث می برد یا مانند زن است که هیچ چیز نبرد؟امام درپاسخ فرمودند: مرد وزن هردو از تمام اموال یکدیگر ارث می برند.(شیخ طوسی وصدوق ودیگران این روایت را بدان حمل کردند که زن دارای فرزند باشد.

2 - وباسناده عن محمد بن أحمد بن یحیى ، عن یعقوب بن یزید ، عن ابن أبی عمیر ، عن ابن اذینة فی النساء إذا کان لهن ولد اعطین من الرباع . ورواه الصدوق باسناده عن محمد بن أبی عمیر. (حر عاملی -وسایل الشیعه-باب 7 از ابواب میراث ازواج ح2)
إبن أبی عمیر از عمر بن أذینه نقل می کند که زنان در صورتی که فرزند داشته باشند از زمین ارث میبرند.

از آنجا که امکان داشت برخی گمان نمایند که مقطوعه عمر بن اذینه اصلاّ روایت نیست , صاحب مستدرک چنین پاسخ می دهند :
ظاهر این است که این روایت خبر بوده و این از شهادت صدوق بدست می آید زیرا صدوق وقتی طایفه اول از اخبار را آورده بود ,سپس به بیان خبر معارض پرداخت که زن و شوهر از تمام اموال یکدیگر ارث می برند وشیخ صدوق در ذیل این روایت فرمودند:
این در صورتی است که زن از شوی خویش فرزند داشته باشد .اما اگر فرزندی نداشته باشد از زمین ارث نمی برد و تصدیق این سخن روایت ابن ابی عمیر از ابن اذینه است که زنان در صورتی که فرزندی داشته باشند از زمین ارث می برند. و این نظریه شیخ صدوق در مورد میراث زوجه اقوی می باشد.( میرزا حسین النوری ج17ص196)

نتیجه و نظریه:

پس از بیان روایات موافق و مخالف ودید گاه های فقهایی که در دو گروه موافقین و مخالفین قرار گرفته بودند , می توان مطالب ذیل را به عنوان نتیجه بیان نمود:
1- نص کتاب .
آنچه که همواره بسان خورشیدی درخشان بر فراز مباحث این موضوع نور افشانی می کند و وجود آن غیر قابل انکار بوده و دلالت آن چون وجودش روشن و تابناک می باشد,آیه( ولهن الثمن مما ترکتم ان لم یکن لکم ولد) ( سوره نساء-آیه 11)
بوده و بر این اساس یکی از مهمترین ارکان استدلال موافقین میراث زوجه از زمین, که کتاب حکیم است , مهیا می باشد که مانعین میراث برای فایق آمدن بر این دلیل نتوانستند آیه ای اقامه کنند .بنابر این دست مانعین از کتاب برای استدلال کوتاه است .

(2)وجود فرزند رافع قبح.
اینکه عنوان نموده اند که زوجه اگر از زمین ارث برد از آنجا که زوجه در معرض ازدواج قرار دارد و شوهر جدید خود را در زمین میراثی خود سکونت می دهد و این به مذاق بستگان شوهر متوفی خوشایند نیست با دیدگاه فقهایی که مانند شیخ طوسی و دیگران که با وجود فرزند حق زوج را از زمین ثابت می دانند رد می شود به این دیدگاه که وجود فرزند قبح سکونت زوج دوم را از بین برده و دیگر نمی توان به این بهانه زوجه را از میراث منع نمود.

(3)پاسخ نقضی.
اینکه گفته می شود زوجه همواره در معرض ازدواج است ونباید از زمین ارث ببرد , پاسخ نقضی در پی دارد به این تقریر که زوج نیز که از زمین زوجه ارث می برد همواره در معرض ازدواج است . بلکه این حالت بیش از ازدواج زوجه مصداق دارد , در حالیکه ما با این توجیه زوج را از میراث در زمین منع نمی کنیم.

(4)اقتصار بر قدر متیقن.
در تخصیص کتاب به وسیله روایات قاعده ای وجود داردکه: در تخصیص عمومات قطعیه باید بر قدر متیقن اقتصار نمود وبر این اساس آنچه که در روایات مانعه وارد شده است , محرومیت زوجه از زمینی است که در آن سکونت می کنند و این محرومیت را نباید به زمین وباغ وبستانی که محل سکونت نیست سرایت داد.

(5)جمع میان روایات.
در صورتی که به جمع میان روایات موافق ومخالف پرداخته شود, می توان این نظریه را به عنوان نقطه جمع مطرح نمود که اگر زوجه دارای فرزند باشد از زمین به او ارث داده می شود وبا چنین تفصیلی تخصیص کمتری نیز به قرآن وارد شده و جمع میان نصوص نیز صورت می پذیرد.

نظریه نهایی:
موارد فوق نکاتی بود که به مجموع ادله باز می گشت ولیکن در نهایت می توان گفت:
اینکه زوجه از ارث در زمین بطور مطلق محروم باشد, دیدگاهی است که نمی توان به سادگی آن راپذیرفت بلکه به نظر می رسد با در نظر گرفتن مجموع أدله مناسبتر است که بگوییم:
ما در اصل بردن میراث از سوی زوجه به اطلاق آیه عمل می کنیم وبا توجه به اینکه 17 روایت در تخصیص آیه وارد شده است, به این اخبار توجه می کنیم. ازآنجا که این اخبار بنا به اعتراف بسیاری از موافقین , برخی در دلالت وبرخی درسند قصور دارند واز سویی دیگر مبتلا به معارض نیز می باشند , صلاحیت تخصیص آیه را ندارند. بنا براین اصل ارث از زمین ثابت است.

حال باتوجه به اینکه مجموع این اخبار را نمی توان نادیده گرفت,یک بار به جمع این 17 روایت با آیه می پردازیم وبار دیگر به جمع با آن دو روایت.
اولاّ:درجمع با آیه نظریه سید مرتضی متین است که فرمودند: ارث از قیمت زمین طریق جمع میان آیه واین اخبار است.که نظریه سید مورد قبول بسیاری ازجمله علامه وغیره قرار گرفته است.
ثانیاّ:درجمع میان این 17 خبر وآن دو روایت نیز به جمع مشهور توجه می کنیم :که زوج در صورتی که دارای فرزند باشد , از زمین ارث می برد.
بنابراین:

(درصورتی که زوجه, فرزندی ازشوهر خود داشته باشد, علاوه بر قیمت منقولات, از قیمت زمین نیز براساس سهام مفروض (یک هشتم) ارث می برد.) الحمد لله اولاّ وآخراّ

مآخذ ومنابع:

1-قرآن کریم.
2- جمعی از محققین.1379 دایره المعارف بزرگ اسلامی .ج7 نشر تهران.)
3-( ابن ادریس حلی . 1410هجری السرایر. ج3 .قم جامعه المدرسین رقم560)
4-( الطباطبایی. سید علی. 1412 ریاض المسایل ج9قم الجامعه المدرسین)
5-( النجفی. محمد حسن.1367جواهرالکلام ج39 قم دارلکتب الاسلامیه)
6-( السید الموسوی الخمینی. 1375 تحریر الوسیلة طبع المدرسین ج 2 )
7-( السید الیزدی. 1367 سؤال وجواب (فارسی) تهران مرکز نشر علوم اسلامی )
8-(السید الخوئی. ابو القاسم.1410. منهاج الصالحین ج 2 قم .نشر مدینه العلم
9- ( السید الگلپایگانی. مختصرالأحکام قم دار القرآن )
10-السید الگلپایگانی .1414مجمع المسائل (فارسی) - ج 2 نشر دار القرآن قم)
11-(حر عاملی -1414 وسایل الشیعه ج17 باب 6 مؤسسه آل البیت قم)
12-( جوهری 1407الصحاح ج 3 بیروت .دار العلم للملایین)
13-ابن منظور 1405 لسان العرب.ج12 ص231 نشر ادب الحوزه
14- شیخ طوسی – النهایه ص462 قم نشر قدس محمدی
15-القاضی ابن البراج 1406 المهذب –ج2نشر جامعه المدرسین357)
16- علامه حلی -1412مختلف الشیعه. ج9ص قم نشر جامعه المدرسین)
17- الشریف المرتضی. الانتصار-1415 قم جامعه المدرسین)
18- الشهید الثانی 1410شرح لمعه ج8 قم نشر الداوری .قم)
19- میرزا حسین النوری 1408 مستدرک الوسایل ج17قم طبع مؤسسه اهل البیت)
20-قاضی نعمانی 1383 دعایم الاسلام ج2 بیروت طبع دارالمعارف .بیروت)

برچسب ها : ورثه , ارث , وارث , ماده 946 قانون مدنی , محرومیت زوجه در ارث از زمین

نظر شما

نام * :
پست الكترونيكي * :
وب سایت :
نظر *:
  کد امنیتی را وارد نمایید :
اختصاصي براي مدير سايت ( درصورت انتخاب اين گزينه نظر شما در وب سايت ديده نخواهد شد )
لطفا از ارسال سوالات حقوقي در این صفحه خودداری نمائید . به سوالات حقوقي در این بخش پاسخ داده نمیشود .

صفحه اصلي
سوالات حقوقي كاربران
گالري تصاویر
برنامه هفتگي
سايت هاي مرتبط
امور موکلین
مشاوره تلفنی
قبول کلیه دعاوی حقوقی
مقالات
اخبار
قوانین
لوایح